२ जुलै २०२१ रोजी, युरोपियन युनियनमध्ये (EU) 'एकल-वापर प्लास्टिकवरील निर्देश' (Directive on Single-Use Plastics) लागू झाला. हा निर्देश अशा काही एकल-वापर प्लास्टिकवर बंदी घालतो, ज्यासाठी पर्याय उपलब्ध आहेत. 'एकल-वापर प्लास्टिक उत्पादन' (single-use plastic product) म्हणजे असे उत्पादन, जे पूर्णपणे किंवा अंशतः प्लास्टिकपासून बनवलेले असते आणि जे एकाच उद्देशासाठी अनेक वेळा वापरण्याच्या उद्देशाने संकल्पित, डिझाइन केलेले किंवा बाजारात आणलेले नसते. युरोपियन आयोगाने, उदाहरणांसहित, एकल-वापर प्लास्टिक उत्पादन कशाला मानले जावे यासाठी मार्गदर्शक तत्त्वे प्रकाशित केली आहेत. (निर्देश कलम १२.)
इतर एकदाच वापरल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक वस्तूंसाठी, युरोपियन युनियन सदस्य राष्ट्रांनी राष्ट्रीय वापर कमी करण्याच्या उपाययोजना, प्लास्टिक बाटल्यांसाठी स्वतंत्र पुनर्वापर लक्ष्य, प्लास्टिक बाटल्यांसाठी डिझाइन आवश्यकता आणि ग्राहकांना माहिती देण्यासाठी प्लास्टिक उत्पादनांवर अनिवार्य लेबल्स यांद्वारे त्यांचा वापर मर्यादित करणे आवश्यक आहे. याव्यतिरिक्त, हा निर्देश उत्पादकांची जबाबदारी वाढवतो, म्हणजेच उत्पादकांना काही विशिष्ट उत्पादनांसाठी कचरा-व्यवस्थापन स्वच्छता, डेटा संकलन आणि जनजागृतीचा खर्च उचलावा लागेल. युरोपियन युनियन सदस्य राष्ट्रांनी ३ जुलै २०२१ पर्यंत या उपाययोजना लागू करणे आवश्यक आहे, बाटल्यांसाठीच्या उत्पादन-डिझाइन आवश्यकता वगळता, ज्या ३ जुलै २०२४ पासून लागू होतील. (कलम १७.)
हा निर्देश युरोपीय संघाच्या प्लास्टिक धोरणाची अंमलबजावणी करतो आणि “युरोपीय संघाच्या चक्रीय अर्थव्यवस्थेकडे होणाऱ्या संक्रमणास प्रोत्साहन देण्याचे” उद्दिष्ट ठेवतो. (अनुच्छेद १.)
एकल-वापर प्लास्टिकवरील निर्देशाची सामग्री
बाजार बंदी
या निर्देशानुसार युरोपियन युनियनच्या बाजारपेठेत खालील एकल-वापर प्लास्टिक उपलब्ध करण्यावर बंदी घालण्यात आली आहे:
❋ कॉटन बड स्टिक्स
❋ कटलरी (काटे, सुऱ्या, चमचे, चॉपस्टिक्स)
❋ प्लेट्स
❋ स्ट्रॉ
❋ पेय ढवळण्याचे साधन
❋ फुगे जोडण्यासाठी आणि त्यांना आधार देण्यासाठी काड्या
❋ विस्तारित पॉलिस्टीरिनपासून बनवलेले अन्न कंटेनर
❋ विस्तारित पॉलिस्टीरिनपासून बनवलेल्या पेयांच्या बाटल्या, त्यांच्या झाकणांसहित
❋ विस्तारित पॉलिस्टीरिनपासून बनवलेले पेयांचे कप, त्यांच्या झाकणांसहित
❋ ऑक्सो-डिग्रेडेबल प्लॅस्टिकपासून बनवलेली उत्पादने. (अनुच्छेद ५, परिशिष्ट भाग ब सह.)
राष्ट्रीय वापर कमी करण्याचे उपाय
युरोपियन युनियनच्या सदस्य राष्ट्रांनी, ज्यांना कोणताही पर्याय नाही अशा विशिष्ट एकल-वापर प्लास्टिकचा वापर कमी करण्यासाठी उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. सदस्य राष्ट्रांनी या उपाययोजनांचे वर्णन युरोपियन आयोगाकडे सादर करणे आणि ते सार्वजनिकरित्या उपलब्ध करून देणे बंधनकारक आहे. अशा उपाययोजनांमध्ये राष्ट्रीय स्तरावर वापर कमी करण्याची उद्दिष्ट्ये निश्चित करणे, ग्राहकांना विक्रीच्या ठिकाणी पुनर्वापर करण्यायोग्य पर्याय उपलब्ध करून देणे किंवा एकल-वापर प्लास्टिक उत्पादनांसाठी शुल्क आकारणे यांचा समावेश असू शकतो. युरोपियन युनियनच्या सदस्य राष्ट्रांनी २०२६ पर्यंत या एकल-वापर प्लास्टिकच्या वापरात “महत्वाकांक्षी आणि सातत्यपूर्ण घट” साध्य करणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे “वाढत्या वापरात लक्षणीय उलटफेर” होईल. वापर आणि घटीच्या प्रगतीवर देखरेख ठेवणे आणि त्याचा अहवाल युरोपियन आयोगाला सादर करणे आवश्यक आहे. (कलम ४.)
प्लॅस्टिक बाटल्यांसाठी स्वतंत्र संकलन लक्ष्य आणि डिझाइन आवश्यकता
२०२५ पर्यंत, बाजारात आणल्या जाणाऱ्या प्लास्टिक बाटल्यांपैकी ७७% बाटल्यांचा पुनर्वापर करणे बंधनकारक आहे. २०२९ पर्यंत, हे प्रमाण ९०% पर्यंत पुनर्वापर करणे बंधनकारक आहे. याव्यतिरिक्त, प्लास्टिक बाटल्यांसाठी डिझाइनविषयक आवश्यकता लागू केल्या जातील: २०२५ पर्यंत, PET बाटल्यांच्या निर्मितीमध्ये किमान २५% पुनर्वापर केलेले प्लास्टिक असणे बंधनकारक आहे. २०३० पर्यंत सर्व बाटल्यांसाठी हे प्रमाण ३०% पर्यंत वाढेल. (अनुच्छेद ६, परिच्छेद ५; अनुच्छेद ९.)
लेबलिंग
सॅनिटरी टॉवेल्स (पॅड्स), टॅम्पॉन्स आणि टॅम्पॉन ॲप्लिकेटर्स, वेट वाइप्स, फिल्टर असलेली तंबाखूजन्य उत्पादने आणि पिण्याचे कप यांच्या पॅकेजिंगवर किंवा प्रत्यक्ष उत्पादनावरच एक “ठळक, सुवाच्य आणि न पुसता येणारे” लेबल असणे आवश्यक आहे. या लेबलने ग्राहकांना उत्पादनासाठी योग्य कचरा व्यवस्थापनाचे पर्याय किंवा टाळायच्या कचरा विल्हेवाटीच्या पद्धती, तसेच उत्पादनातील प्लॅस्टिकची उपस्थिती आणि कचरा पसरवण्याच्या दुष्परिणामांविषयी माहिती दिली पाहिजे. (अनुच्छेद ७, परिच्छेद १, परिशिष्ट, भाग डी सह.)
विस्तारित निर्माता जबाबदारी
उत्पादकांनी खालील उत्पादनांच्या संदर्भात जनजागृती उपाययोजना, कचरा संकलन, घाण साफसफाई आणि माहिती संकलन व अहवाल सादर करणे यांचा खर्च उचलणे आवश्यक आहे:
❋ अन्न कंटेनर
❋ लवचिक साहित्यापासून बनवलेले पॅकेट आणि वेष्टने
❋ ३ लिटरपर्यंत क्षमता असलेली पेयाची भांडी
❋ पेयांसाठीचे कप, त्यांच्या झाकणांसहित
❋ हलक्या वजनाच्या प्लास्टिक कॅरिअर बॅग
❋ फिल्टर असलेली तंबाखू उत्पादने
❋ ओले वाइप्स
❋ फुगे (अनुच्छेद ८, परिच्छेद २, ३, परिशिष्ट भाग ई सह.)
मात्र, वेट वाइप्स आणि फुग्यांच्या बाबतीत कचरा संकलनाचा कोणताही खर्च आकारला जाणार नाही.
जागरूकता वाढवणे
या निर्देशानुसार युरोपियन युनियन सदस्य राष्ट्रांनी जबाबदार ग्राहक वर्तनाला प्रोत्साहन देणे आणि ग्राहकांना पुनर्वापर करण्यायोग्य पर्यायांविषयी, तसेच कचरा टाकणे आणि इतर अयोग्य कचरा विल्हेवाटीचे पर्यावरणावर आणि सांडपाणी व्यवस्थेवर होणाऱ्या परिणामांविषयी माहिती देणे आवश्यक आहे. (कलम १०.)
स्रोत URL:https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2021-07-18/european-union-ban-on-single-use-plastics-takes-effect/
पोस्ट करण्याची वेळ: २१ सप्टेंबर २०२१
